خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا): محمد شريفي، نويسنده و كتاب‌شناس: هرگز از خود پرسيده‌ايد که چطور در شرايطي که همه از آمار پايين مطالعه در کشور شکايت مي‌کنند يک کتاب معمولي (يعني غير درسي و غير آموزشي و غير توصيه شده) ده‌ها و ده‌ها بار تجديد چاپ مي‌شود.؟

هرگز از خود پرسيده‌ايد که اگر کسي کتاب نمي‌خواند پس چرا هنگام برگزاري نمايشگاه کتاب راه‌بندان‌هاي آنچناني روي مي‌دهد و ميليون‌ها نفر از اين نمايشگاه بازديد مي‌کنند؟ تصور نمي‌کنم اين تعداد آدم بيکار باشند و يا براي تفريح و وقت‌گذراني به نمايشگاه کتاب بيايند – لااقل از موقعي که نمايشگاه کتاب به مصلاي تهران منتقل شده اين احتمال به کلي منتفي است!

هرگز به کتابخانه ملي رفته‌ايد تا خيل علاقه‌مندان به کتاب را که راه دوري را طي کرده‌اند تا به اين کاخ باشکوه برسند ببينيد – بگذريم از اينکه در ابتداي مسير ورودي اين کاخ باشکوه افرادي نشسته‌اند تا به هريک از مراجعه‌کنندگان تفهيم کنند که به چه دليل استحقاق ورود به اين کاخ باشکوه را ندارند (جالب اينجاست که حتي دانشجويان حق استفاده از کتابخانه ملي را ندارند مگر آنکه سال آخر باشند).

هرگز از خود پرسيده‌ايد که اگر واقعاً جز معدودي افراد کسي کتاب نمي‌خواند علت چيست؟ و اگر فرضاً چنين سوالي برايتان مطرح شده باشد آيا هيچ به فکر افتاده‌ايد که ايراد و در نتيجه راه حل را نه در آن سو بلکه در سمت خود (يعني توليدکنندگان کتاب) ببينيم؟

هيچ به اين موضوع فکر کرده‌ايد شايد بعضي از کتاب‌هايي که منتشر مي‌شوند براي مردم جذاب نيستند. اينکه اين کتاب‌ها فراتر از فهم رايج هستند به هيج وجه توجيه قابل قبولي نيست. اگر ناشري که براي خود رسالت فرهنگي هم قائل است و خود را موظف به ارتقاي سطح فرهنگ مردم مي‌داند از همان ابتدا نتواند اساساً ارتباطي با مردم برقرار کند بالطبع هرگز به مقصود خود نخواهد رسيد.

بياييد صادق باشيم. چند ناشر را سراغ داريد که از نظرسنجي در مقياس گسترده استفاده کنند؟ چند ناشر را سراغ داريد که براي عدم فروش کتابي که خود آن را بسيار خوب تشخيص داده‌اند و به شايستگي آن ايمان دارند دست به تحقيقي بزنند تا علت را دريابند؟ ايضاً همين سوال در مورد کتاب‌هاي پرفروش يک ناشر هم صادق است.

در مورد کتاب‌هاي پرفروش حداکثر کاري که صورت مي‌گيرد تقليد کورکورانه از مضمون و محتوا و حتي گاهي اوقات از قطع و نام و طرح جلد يک کتاب پرفروش است.

چند ناشر را سراغ داريد که براي انجام طرحي بلندمدت سرمايه‌گذاري کنند و از هيچ کوششي براي به سامان رساندن طرح يا پروژه‌اي که فرضاً به آن ايمان دارند دريغ نکنند؟

چند ناشر را سراغ داريد که مشاور و کارشناس بازار و ويراستار حرفه‌اي (مقصود ويراستار به معني واقعي آن است نه کسي که بعضي اوقات بعضي عبارات را دستکاري مي‌کند) در استخدام داشته باشند؟

چند ناشر سراغ داريد که براي بازاريابي کتاب‌هاي خود از روش‌هاي ديگري بجز عرضه کتاب به کتابفروش توسط شخصي به نام ويزيتور که اغلب اوقات اطلاعاتي بسيار بدوي راجع به کتاب دارد و موفق‌ترينشان کساني هستند که سال‌هاست در اين حرفه‌اند و به يمن آشنايي و دوستي با کتابفروشان فروش بهتري دارند استفاده مي‌کنند؟

مشکلات مبتلا به صنعت نشر بر کسي پوشيده نيست ،اما حقيقت اين است که ما در اين زمينه هم چون ساير زمينه‌ها پرتوقعيم و انتظار بيرون آمدن دستي از غيب را مي‌کشيم. به گمان من مردم آنقدرها که گفته مي‌شود کتاب‌نخوان نيستند و حتي مي‌توانم بگويم آنقدر کتابخوان فعال و کتابخوان بالقوه داريم که براي جذب آنها دست به فعاليت‌هاي دامنه‌داري بزنيم. بسيار توقع بيجايي است که توليدکنندگان کتاب انتظار داشته باشند هرچه چاپ مي‌کنند مردم بخرند و بخوانند. به نظر من اتفاقاً اقبال يا عدم اقبال مردم به يک کتاب دلايل متفاوتي دارد که قطعاً هيچ يک سرسري نيست.

بنابراين بياييد بجاي مقصر قلمداد کردن مردم بار ديگر شيوه کار خود را ارزيابي کنيم. بياييد به مخاطبان خود احترام بگذاريم، سنجيده‌تر انتخاب کنيم، گزيده‌تر چاپ کنيم و حرمت کتاب را پاس بداريم. اگر ناشران در کار خود وسواس بيشتري به خرج دهند شايد از شمار کتاب‌ها و نويسندگان و شاعران و مترجمان کاسته شود، اما مطمئناً آنچه به هيأت کتاب آراسته مي‌شود شايسته‌تر و پرخواننده‌تر خواهد بود. به همين قياس اگر ناشران حرفه‌اي تر عمل کنند پديده ناخجسته کتاب‌سازي نيز خود به خود از ميان خواهد رفت.

بياييد اگر نمي‌توانيم بر شمار کتابخوانان بيفزاييم محض رضاي خدا کتابخوانان فعلي را با انتشار آثار نازل دلزده و گريزان نکنيم.


«محمد شريفي» زاده مهر 1345 تهران است و سال‌هاست كه به عنوان كتاب‌پرداز و ويراستار حرفه‌اي در حوزه نشر فعاليت دارد. كتاب «فرهنگ ادبيات فارسي»، «گفته‌ها و نكته‌ها»، تأليف بخش‌هايي از «دايره‌المعارف دانش بشر» و... از جمله آثار او به‌شمار مي‌‌رود.